Merhaba sevgili arkadaşlar bu dersimizde Türkçe konu Anlatımı: fiiller eylemler ünitesinde kiplerinden haber yani bildirme kiplerini ayrıntılı olarak göreceğiz. Şimdi konumuza haber kipleri ile giriş yapalım. Haber kipleri daha önce de söylediğimiz gibi bu kekler fiilin yapıldığı zamanı bildirir. Haber kiplerinin 5 türü vardır. 

Fiiller Eylemler : Görülen geçmiş zaman kipi

Birincisi “bilinen” diğer adlarıyla “görülen ya da di’li geçmiş zaman kipi” dır. bu şehirlere -dı -di -dü bu kim bildirilen işin hareketin kesinliğini bildirir. Eylem söylenmeden önce gerçekleşmiştir. Yani geçmişte kalmıştır, tarihi olaylar genellikle bu tiple anlatılır. Arkadaşlar bir de kendi yaşadığımız veya şahit olduğumuz ama geçmişte kalmış olayları anlatmak için de bu kime başvururuz. Şimdi okumak fiili üzerinde çekimini tüm şahıslara göstereceğiz. Fakat diğer kipleri bu örnekte olduğu gibi tüm kişi ekleri ile göstermeyeceğiz. 

Örneğimizi görelim, 

  • okuduğum 
  • okuduğun 
  • okudu 
  • okuduk 
  • okuduğunuz 
  • okudular şeklinde çekimlenen okumak fiilini getirilen ekleri bilinen geçmiş zaman ekleri olarak şekillenir.

Duyulan geçmiş zaman kipi

İkinci haber çekimiz “öğrenilen diğer adları ile duyulan ya da -mış -miş ” çekimleri vardır. Bu kimi fiillere getirilen -di eki ile yapılır. Eylem söylenmeden önce gerçekleşmiştir. Yani geçmişte kalmıştır. Arkadaşlar bu kip cümleye genellikle iki anlam katar. Mesela cümleye başkasından duyulma anlamı katar. “Dün akşam buraya uğramış.” cümlesinde kişi bu olayı ne kendi yaşamış ne de olaya şahit olmuştur. Bir başkasından durduğu şeyi bize aktarmaktadır. ikincisi cümleye sonradan fark etme anlamı katar. “Gece şehriyesiz çökmüş” cümlesinde bu kim cümleyi bitmiş fakat sonuçları görülen ve eylemin yani siz çökme eyleminin sonradan fark edildiği anlamını katmıştır. 

turkce-fiiller-kipler
turkce-fiiller-kipler

Görülen şimdiki zaman kipi

Üçüncü haber kipimiz o zaman -um eki getirilerek oluşturulur. Konuşma sırasında eylem yapılmaktadır. Yani söz ve eylem aynı anda gerçekleşir “engelleri bir bir geçiyor derslerime çok çalışıyorum” cümlelerinde farklı renkle gösterilen ek şimdiki zaman ekidir. O anda yapılan eylemle konuşma arasında zaman açısından paralellik vardır. Arkadaşlar burada bir şeye dikkat etmenizi istiyorum. Bazen şimdiki zaman eki olan yurtdışında -makta -mekte ekleri de şimdiki zaman anlamı verir. 

“Kütüphanede ders çalışmaktayım” öğrenciler dikkatlice ders dinleme de cümlelerinde farklı renkte gösterilen eklerin yerine -yor ekini de getirseniz anlamın değişmediğini ve bu eklerin şimdiki zaman anlamı verdiğini görürsünüz.